पोखरा ।
वातावरण विज्ञ प्रा. डा. छत्रमणि शर्माले नेपालले हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा नेपालको योगदान नगन्य हुँदा पनि जलवायु परिवर्तनको बढी असर भोगिरहेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग ‘क्लाइमेट जस्टिस’ माग गर्नुपर्ने बताएका छन् ।
शुक्रबार सिंहदरबारमा बसेको राज्यका निर्देशक सिद्धान्त, नीति र दायित्वको कार्यान्वयन अनुगमन तथा मूल्याङ्कन समिति (संयुक्त)को बैठकमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको वातावरण विज्ञान केन्द्रीय विभागका प्रमुख समेत रहुनभएका शर्माले यस्तो बताएका हुन् ।
उनले जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी तथ्यांकले हिमाली क्षेत्रमा यसले गम्भीर असर परिरहेको तथ्य स्थापित गरिसकेको बताए । उनले १० भदौमा रसुवाको भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढी समेत जलवायु परिवर्तनको असरको कारण भएको कुरामा दुईमत नरहेको बताए ।
उनले जलवायु परिवर्तनको असर प्रतक्ष्य रुपमा देखिन थालेको भन्दै यसलाई भविष्यमा निम्तिनसक्ने खतराको रुपमा मात्र हेर्न नहुने पनि बताए ।
शर्माले जलवायु परिवर्तन प्राकृतिक प्रक्रिया भएपनि पछिल्लो समय यसको गति तीव्र भएकाले त्यससँग अनुकूलन गर्न कठिनाइ भइरहेको बताए । हजारौँ वर्षमा हुने परिवर्तन ५० वर्षमै हुँदा विश्वजगत यससँग एडप्ट हुन नसकेको उनको भनाइ छ ।
उनले औद्योगिकीकरणपछि मानवीय गतिविधिबाट हरितगृह ग्यास उत्सर्जन बढेकाले जलवायु परिवर्तनको प्रभाव तिब्र बनेको बताए । उनले विश्वका सबै देशले समान मात्रामा हरितगृह ग्यास उत्सर्जन नगरिरहेको भएपनि त्यसको असर समान रुपमा भोगिरहेको बताए ।
उनले भने, ‘जलवायु परिवर्तनको असर भविष्यमा पर्छ भनेर हामी सचेत मात्र हुने अवस्था छ । जलवायु परिवर्तनको कारण विपत्तिहरु देखिन थालिसकेका छन् । आईपिसीसीले नै काम गर्न थालेको १९८८ देखि हो । डेटा संकलन गरेर क्लाइमेट चेन्ज भइरहेको छ यसले विभिन्न प्राकृतिक वितण्डा मच्चाइरहेको छ भन्ने कुरा त स्थापित भइसकेको कुरा हो नि । २१औँ शताब्दी सकिँदा यस्तो हुन्छ भन्ने कुरा त छँदैछ । तर यो कुरा आजको रियालिटी नै भइसक्यो । जलवायु परिवर्तनको असर भिजिवल भइसक्यो । हिमालयमा हामीले नै देखिसक्यौँ कतिपय कुराहरु १० भदौको रसुवाको भोटेकोश बाढी पनि त्यसमा जोड्न सकिन्छ । क्लाइमेट चेन्ज नेचुरल फेनोमेनन हो, यस्ता ग्लेसियर त हजारौँ वर्ष पहिले पनि पग्लिसकेका थिए भन्नेहुन्छ । त्यो हामी सबैले मान्छौँ । तर अहिलेको वास्तविक कुरा के हो भने हजारौँ वर्षमा हुने परिवर्तन ५० वर्ष वा सय वर्षमा भयो भने हामी एडप्ट हुन सक्दैनौँ । अहिलेको समस्या त्यो हो । त्यसकारण यो क्लाइमेट चेन्जको इम्प्याक्ट हाम्रो कारणले भएको हो । विश्वभर औद्योगिकरण पछि जुन मानवीय क्रियाकलाप भएका छन् । त्यसले हामीले ग्रिन हाउस ग्यसहरु निकालिराखेका छौँ त्यही कारण जलवायु परिर्तनको असर धेरै पर्न थालेको हो भन्ने कुरा क्लियर छ । अर्को कुरा के छ भने हामी सबैले समान रुपमा त ग्रीन हाउस ग्यास उत्पादन गरेका छैनौँ । अब ग्रीन हाउस ग्यास उत्पादन गर्ने देश र यसको असर खेप्नुपर्ने देशहरु इक्वैल्ली डिस्टिब्युटेड छैनन् । मैले बढी ग्रीन हाउस ग्यसा उत्पादन गरेको छु भने मैले नै बढी समस्या भोग्नुपर्ने छैन । मैले एकदम कम उत्पादन गरेको छु, म एकदमै सेफ छु भनेर भन्न पाउने अवस्था पनि छैन । त्यसकारण हरित गृह ग्यासको कम उत्पादन गरिरहेका तर यसको असर भोगिरहेका देशहरुलाई क्लाइमेट जस्टिस दिनुपर्छ । कुन रुपमा दिने भन्ने मेकानिज्म कुरा होला तर हामीले यो दाबी गर्नुपर्छ ।’
उनले नेपालको हिमालय क्षेत्रमा बढ्दो तापक्रम कारण हिमालहरु जोखिममा परेको बताए ।
प्रकाशित मिति २०८३ असोज २ गते शुक्रबार ०३:०६
